Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler Nelerdir?

Türkçe dünyada en çok alfabe değişikliğine uğramış dildir. Türklerin ilk kullanmaya başladığı alfabeler sırasıyla; Göktürk alfabesi, Uygur alfabesi, Arap kökenli Türk alfabesi, Kiril alfabesi ve Latin kökenli yeni Türk alfabesidir. Bunların yanı sıra az da olsa diğer dillerde kullanılmıştır.

Göktürk Alfabesi:
Türklerin kullandığı bilinen ilk alfabedir. Göktürk alfabesi; Köktürk alfabesi, Orhun alfabesi ve Yenisey alfabesi diye de bilinir. 5. ve 10. yüzyıllar arasında Göktürk boyları, Hunlar ve Türk kavimleri tarafından kullanıldı. Alfabe 38 harften oluşur; bunların dördü sesli, otuz dördü ise sessiz harften oluşur. Ayrıca harflerin ses değerlerini değiştiren çok sayıda da işarette içermektedir. Yazılar sağdan solu doğru yazılan yazılara, kelimeler arasında boşluk bırakılarak yazıldığı için “rünik Türk yazısı” da denir. Göktürklerden kalan en önemli eser ise Orhun Yazıtları’dır. Göktürk yazıları ilk kez 1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.

Göktürk Alfabesi

Uygur Alfabesi:
Türklerin kullandığı ikinci alfabedir. 8. ve 15. yüzyıllar arasında Uygur Türkleri tarafından kullanıldı. Uygurların Sogd alfabesinde yaptığı küçük değişiklikler sonucunda ortaya çıkmıştır. Alfabe dördü sesli, ondördü sessiz olmak üzere toplam 18 adet işaret ve şekilden oluşur. Yazım yönü sağdan sola doğrudur ve yazılar arasında boşluk bırakılmadan yazılır.

Uygur Alfabesi

Arap Kökenli Türk – Osmanlı Alfabesi:
Türklerin kullandığı üçüncü alfabedir. Türklerin İslamı benimsemesinden sonra Uygur alfabesi kullanımı yavaş yavaş yerini Arap Kökenli Türk Alfabesine bıraktı. 11. ve 20. yüzyıllar arasında pek çok Türk boyu tarafından kullanıldı. 29 harften oluşan alfabeye dört harf daha eklenerek Türkçeye uyarlanmıştır. Yazılar sağdan sola doğru ve kelimeler arası boşluk bırakılarak yazılır.

Osmanlı Arap Alfabesi

Kiril Alfabesi:
Türklerin kullandığı dördüncü alfabedir. İlk olarak 9. yüzyılda Rusya’da ortaya çıktı. Yazı halen bir çok ülkede kullanılmaya devam etmektedir. Günümüzde bu yazıyı kullanan Türk Cumhuriyetleri arasında Kazakistan ve Kırgızistan bulunmaktadır. 38 harften oluşan alfabenin on bir harfi sesli harftir. Yazılar soldan sağa doğru yazılır.

Kiril Alfabesi

Yeni Türk Alfabesi (Latin Alfabesi):
Türklerin kullandığı en yeni alfabedir. Türkçe konuşup, Arapça yazmak ve okumak akıcılık açısından zordu. Bu nedenle daha kolay yazılıp, okunabilen bir alfabeye ihtiyaç duyuldu. Dünyada en yaygın kullanılan alfabe olan Latin alfabesinin yazımı ve okunuşu çok kolaydı. 1 Kasım 1928’de yapılan Harf Devrimi’yle Türkiye Cumhuriyeti’nin yeni alfabesi Türkçeye uyarlanan Latin alfabesi olmuştur. Okur yazarlık oranın %5 civarında olması nedeniyle yeni alfabeye geçiş çok kolay sağlanmıştır.

Türk Alfabesi

Aşağıda geçen alfabeler az da olsa Türkler tarafından kullanılmıştır. Dilerseniz aşağıda geçen alfabelere de göz atabilirsiniz.

Suğdi Alfabesi:
8. ve 11. yüzyıllar arasında kullanıldı. 22 harften oluşan alfabe sağdan sola doğru yazılırdı.

Çin Alfabesi:
8. yüzyılda çok az kullanıldı.

Tibet Alfabesi:
7. ve 10. yüzyıllar arasında dinsel metinlerin yazımında kullanıldı.

Nasturi – Süryani Alfabesi:
8. ve 11. yüzyıllar arasında kullanıldı. 22 harften oluşan alfabe sağdan sola yazılıyordu.

Mani Alfabesi:
8. ve 11. yüzyıllar arasında Uygur Türkleri tarafından kullanıldı. 36 harften oluşuyor ve sağdan sola yazılıyordu.

Brahmi Alfabesi:
8. ve 11. yüzyıllar arasında kaleme alınan budacı metinlerde kullanıldı.

Passe-pa Alfabesi:
8. yüzyılda Moğol Türkleri tarafından kullanıldı.

Yunan Alfabesi:
15. ve 20. yüzyıllar arasında Karamanlılarca kullanılmıştır.

Ermeni Alfabesi:
12. yüzyılda Kıpçak Türkleri tarafından kullanılmıştır.

İslav Alfabesi:
17. ve 20. yüzyıllar arasında S.S.C.B’de (eski dağılan Sovyetler Birliği) hıristiyanlığı benimseyen Çuvaşlar ve Yakutlar tarafından kullanıldı. 1939’dan sonra S.S.C.B’deki tüm Türk boyları tarafından resmi alfabe olarak kabul gördü.

4 comments to Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler Nelerdir?

  • ahsen

    tam istedigim gıbı olmus tesekkurlerr

  • ece

    Çok güzel olmuş teşekkür ederim.

  • ahsen

    Ödevim mükemmel oldu. Sizleri çok seviyorum bilgimanya çok ama çok teşekkür ederim.

  • cemre

    Ne çok alfabe değiştirmişiz öyle kafam karıştı :)) ama en iyisi şimdiki Türk alfabesi.

Yorum Yazabilirsiniz

  

  

Genel