Sağlığa Etki Eden Biyolojik Etmenler Nelerdir?

Sağlığa etki eden biyolojik etmenler nelerdir açıklayınız maddeler halinde yazınız.

Biyolojik etmenler nelerdir?

İnsanın çevresindeki tüm canlılar ve onlara ait tüm ürünler biyolojik etmenleri oluşturur.

biyolojik-etmenler-mikroorganizmalar

Maddeler halinde biyolojik etmenler:

  • Mikroorganizmalar
  • Vektörler
  • Mantarlar
  • Alerjenler
  • Hayvansal ve bitkisel zehirler

Biyolojik etmenler – Mikroorganizmalar:

Gözle görülemeyecek kadar küçük mikroskopik canlıların genel adıdır. Mikroorganizmaların bir kısmı insanlar için son derece zararlıyken, bir kısmı da son derece faydalıdır ve insanların hayatta kalmasında rol oynarlar. Zararlı olanlar mikroorganizmalara patojen adı verilir. Bu patojenler insan vücuduna girdiğinde kabakulak, zatürre, verem, tifo, dizanteri gibi çeşitli hastalıklara neden olurlar. Faydalı mikroorganizmalar ise insan kalın bağırsağında yaşayan çeşitli bakterilerdir. Bu faydalı bakteriler kalın bağırsakta B ve K vitamini üreterek insanların hayatta kalmasını sağlamaktadır.

Zararlı patojen mikroorganizmalar insan vücuduna içme suları, iyi yıkanmamış meyve ve sebzeler, solunan hava veya taşıyıcı canlılar yoluyla girerler.

biyolojik-etmenler-vektorler

Biyolojik etmenler – Vektörler:

Zararlı patojen mikroorganizmaları taşıyan ve bunları insanlara veya hayvanlara bulaştıran canlılara vektör adı verilir. Sivri sinekler, pireler, bitler, keneler ve fareler insan sağlığını tehlikeye sokan en yaygın vektörlerdir. Bu canlıların insanlarla temas etmesi sonucu zararlı virüsler insanlara bulaşarak sıtma, kırım kongo kanamalı ateşi, tifo, veba, kuduz gibi hastalıklara neden olurlar.

sagliga-etki-eden-etmenler-mantarlar

Biyolojik etmenler – Mantarlar:

Küf mantarı, maya mantarı veya şapkalı mantarlar gibi türleri olan tek veya çok hücresi bulunan canlıların genel adıdır. Küf mantarları ve şapkalı mantarların bir kısmı insan sağlığı açısından son derece tehlikelidir. Havada uçuşan küf mantarları açıkta bulunan besin maddeleri üzerine konarak hızla üremeye geçerler. Üremeleri sırasında zehirli maddeler ürettiğinden gıdanın yenmesi durumunda gıda zehirlenmesine neden olabilmektedir. Küf mantarlarının bazı türleri antibiyotik ilaç yapımında kullanılarak insanlara fayda sağlarlar. Maya mantarları ise ekmek, peynir, yoğurt gibi besinlerin mayalanması için kullanılır. İnsanların cildinde oluşan bazı hastalıklarda mantarların ciltte üreyerek çoğalmasıyla oluşur. Bu hastalığa tıp dilinde mantar enfeksiyonu denilmektedir. Şapkalı mantar türlerinin bir kısmı insanlar tarafından yiyecek olarak kullanılırken, bazı türleri ise insanlar için ölümcül derecede zehirlidir. Bu mantarların birbirlerine çok benzemesi nedeniyle doğadan toplanıp yenmemesi gereklidir. Yenilebilir mantarlar arasında yetiştirilebilen kültür mantarları tercih edilmelidir.

sagligimiza-etki-eden-alerjenler

Biyolojik etmenler – Alerjenler:

Doğada bulunan herhangi bir etkenin cilt teması, solunum veya yutulması sonucu bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucu oluşan alerjik reaksiyonlardır. Toz bir çok kişi için zararsız olsa da bazı kişilerde alerjik reaksiyona neden olarak olumsuz etkiler gösterir. Çiçek tozları (polenler), küf, hayvan kılı, süt, yumurta ve buğday ürünlerinde bulanan gluten gibi etkenlere bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır.

biyolojik-etmenler

Biyolojik etmenler – Bitkisel ve hayvansal zehirler:

Bitki ve hayvanların bünyesinde bulunan ve insan sağlığını tehdit eden zararlı kimyasal maddelerdir. Bitkilerin ve hayvanların kendini savunma mekanizması olan bu zehirler, insanlar için son derece tehlikeli olabilmektedir. Bu zehirlerin bir kısmı insanlar için faydalıyken diğer kısmı ise son derece tehlikelidir. Bazı bitki ve hayvan zehirleri ilaç yapımında kullanılmaktadır. Örneğin baldıran otu son derece zehirli ve ölümcül bir bitkidir, ancak bu ottan elde edilen bir madde ile ağrı kesici ilaçlar yapılmaktadır. Kobra yılanı da son derece zehirli bir hayvandır ve bir damla zehiri bile onlarca insanı öldürmeye yetmektedir, ancak zehirinden elde edilen madde ilaç sanayinde ağrı kesici ve romatizmal ilaç yapımında kullanılmaktadır.

Yorum Yazabilirsiniz

  

  

Genel