Peyami Safa Kimdir? Hayatı ve Eserleri

Ünlü Türk yazarı Peyami Safa (1898-1983)

Ozan İsmail Safa’nın oğlu olan Peyami Safa, babasının 1901’de ölümü üzerine, annesi ve akrabaları tarafından büyütüldü. İlkokuldan sonra öğrenimini sürdüremeyerek, bütün yaşamı boyunca kendi kendisini yetiştirdi. Dokuz yaşındayken yakalandığı kemik hastalığın gözlemlerini, daha sonraları 9. Hariciye Koğuşu (1931) adlı romanında kullanacak olan Peyami Safa, Posta Telgraf Nezareti’nde memurluk ve öğretmenlik yaptı. Bu arada kendi kendine fransızca öğrendi. Ozan olan amcalarının da etkisiyle küçük yaşta edebiyatla ilgilenerek, on dört yaşındayken Karanlıklar Kıralı adlı tek öykülük bir kitapçık çıkardı. Ağabeyinin desteğiyle, Birinci Dünya savaşının bittiği yıl, Yirminci Asır adlı bir gazete çıkarmaya başladı (1918). Bu gazete “Asrın Hikâyeleri” genel başlığıyla yayımlandığı öykülerle adını duyurdu. Yirminci Asır’ı kapattıktan sonra da basında çalışmaya başlayarak Vakit, Akşam, Cumhuriyet, Tan, Tasvir, Ulus, Milliyet, Tercüman, Son Havadis gibi gazetelerde fıkra yazarlığı ve başyazarlık yaptı. Her Ay, Ayda Bir, Resimli Ay, Hafta, Yedigün, Çınaraltı gibi dergilerde ürünlerini yayımlandı. Kültür Haftası ve Türk Düşüncesi adlı dergileri çıkardı.

Peyami Safa’nın Yapıtlarının Özellikleri:

Bütün yaşamı boyunca gazetelerde çalışan ve fıkra, öykü, roman türlerinde çok sayıda ürün veren Peyami Safa, geçim kaygısıyla yazdığı, sayısı yüz kırka yaklaşan yapıtlarında Server Bedi adını kullandı. Türk edebiyatında pek yazılmayan polis romanı alanında da ürün vererek Cingöz Recai tipini yarattı. Kuşkusuz Peyami Safa’nın asıl edebiyatçı yani, kendi adıyla yayımladığı romanlarında belirmektedir. Peyami Safa’nın romanlarının en önemli özelliği, Mehmet Rauf’tan sonra yeniden ruhsal boyutu ve ruh çözümlemesini ön palana çıkarması, kahramanlarının düşünce ve dönüşümlerini, çevreden çok içsel dinamiklere bağlamasıdır. Bundan dolayı, olayın betimlenmesi değil, duygu ve düşünce temelinde çözümlenmesi önem kazanmıştır.

Kültür, toplum ve ideoloji konularda da düşünce üreten, kalem tartışmalarına girişen Peyami Safa, romanlarında da toplumsal ve kültürel değişme konularını işledi. İlk romanı Sözde Kızlar’dan (1922’de tefrika edildi) başlayarak, Mahşer (1924), Fatih-Harbiye (1931), Bir Tereddüdün Romanı’nda (1933) toplumsal değişmelerden kaynaklanan ahlak çöküntülerini işleyerek, maddenin karşısına, “manevi olan”ı çıkardı. bu romanlarında savlı roman anlayışını benimsedi. Toplum ve kültür yozlaşmasının nedenlerini tartışırken de toplumdaki maddileşmeyi öne sürerek batılaşmanın gereksizliğini vurguladı. Fatih-Harbiye onun bu yönünü en iyi gösteren romanıdır. Peyami Safa bu romanının kahramanı genç kızın, asıl değerlerden uzaklaşarak Harbiye’de yaygınlaşan Avrupai yaşama özenmesini ve yeniden Fatih’in simgelediği aslına dönüşünü betimlerken, bu değişimi, bütünüyle ruhsal etmenlere bağlar. Kendi yaşam öyküsünden yararlanarak yazdığı ve hasta bir genin yaşamından bir bölümü anlattığı 9. Hariciye Koğuşu (1930) romanı, ruhsal boyutu en başarılı kullandığı romanıdır.

Üslupçu bir yazar olan Peyami Safa, romanlarında, özellikle 9. Hariciye Koğuşu’nda, değişik tümce yapıları arayarak, konusuna uygun bir roman dili ve estetiği geliştirdi. İlk romanların kendisine özgü bir gerçekçi anlayışı sergiledi, özellikle Matmazel Noraliya’nın Koltuğu (1949) romanından sonra, metafizik yorumlamalara yöneldi.

Peyami Safa, edebiyat dışında, toplumsal konular, sanat, felsefe, ruh bilim, dil, vb. alanlarda çeşitli yazılar da yayımladı.

Peyami Safa’nın Başlıca Eserleri:

Roman:

Sözde Kızlar (1922)
Mahşer (1924)
Canan (1925)
Bir Akşamdı (1928)
Şimşek (1928)
9. Hariciye Koğuşu (1930)
Attila (1931)
Fatih-Harbiye (1931)
Bir Tereddüdün Romanı (1933)
Biz İnsanlar (1939)
Matmazel Noraliya’nın Koltuğu (1949)
Yalnızız (1951)

Öykü:

Karanlıklar Kıralı (1913)
İstanbul Hikayeleri (1919)
Gençliğimiz (1922)
Siyah Beyaz Hikayeler (1923)
Aşk Oyunları (1923)
Süngülerin Gölgesinde (1924)
Hikayeler (1980)

Deneme-inceleme:

Türk İnkılabına Bakışlar (1938)
Büyük Avrupa Anketi (1938)
Felsefi Buhran (1939)
Millet ve İnsan (1943)
Mahutlar (1959)
Sosyalizm (1961)
Doğu-Batı Sentezi (1963)
Osmanlıca-Türkçe-Uydurmaca (1970)
Sanat-Edebiyat-Tenkit (1970)
Din – İnkılap-İrtica (1971)

Peyami Safa’nın Hayatı Video Anlatım:

DMCA.com Protection Status

Yorum Yazabilirsiniz