Mesnevi Nedir?

Hz. Mevlana - Mesnevi

Divan edebiyatında, her beytinin dizeleri kendi aralarında uyaklı, aruz kalıplarının genellikle kısa biçimleriyle yazılan nazım biçimine ve nazım biçimiyle yazılmış yapıtlara “mesnevi” adı verilir.

Mesnevide uyak sıkıntısı yoktur. Bu nedenle çoğunlukla, öykü ya da öğretici yapıtlar gibi uzun konular için yeğlenmiştir. Anlam genellikle beyitte tamamlanır, bazen anlamın beyitten beyite atladığı da olur. Uyak örgüsü aa bb cc dd … biçimindedir.

Mesneviler, konularına göre şu bölümlere ayrılır:

  • Destansı mesneviler (örnek: Firdevsi’nin Şehname’si)
  • Öğretici mesneviler (örnek: Nabi’nin Hayriye’si)
  • Dini ve Tasavvufi mesneviler (örnek: Mevlana’nın Mesnevi’si, Fuzuli’nin Leyla ile Mecnun’u, Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk’ı)

Ayrıca padişahların savaşlarını (gazavatnameler), kentleri ve kentlerdeki güzelleri anlatan yapıtlar (şehrengizler) ve bazı yergi yapıtları da, mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır.

Mesnevi, İran edebiyatında ortaya çıkmış bir nazım biçimi ve türüdür. İran edebiyatında başlıca mesnevi yazanlar Genceli Nizami ve Cami’dir. Genceli Nizami’nin 5 mesneviden oluşan hamsesi (Penç Genc), daha sonraları İslam ve Türk ozanları tarafından da örnek alınmıştır.

Türk edebiyatında ilk mesnevi, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig (Kutlu Olma Bilgisi) adlı yapıtıdır. XI. yy. Osmanlı edebiyatında mesnevi türünde başarılı yapıtlar veren başlıca şairler şunlardır: XIII. yüzyılda Şeyyah Hamza (Yusuf ile Züleyha), Mevlana (Mesnevi), Yunus Emre (Vesilet-ün-Necat); XIV. yüzyılda Gülşehri (Mantık-ut-Tayr), Aşık paşa (Garipname), Ahmedi (İskendername), Hoca Mesut (Süheyl ü Nevbahar); XV. yüzyılda Süleyman Çelebi (Vesilet-ün-Nebi, mevlit), Şeyhi (Hüsrev ü Şirin), Hamdullah Hamdi (Yusuf ile Züleyha, hamse); XVI. yüzyılda Lamii (Vamık u Azra), Taşlıcalı Yahya (Şah u Geda, hamse), Zati (Şem ü Pervane), Fuzuli (Leyla ile Mecnun); XVII. yüzyılda Şeyh Galip (Hüsn ü Aşk), Enderunlu Fazıl (Zenan-name), Sünbülzade Vehbi (Şehrengiz). Batı uygarlığı etkisinde gelişen Türk Edebiyatı döneminde, mesnevi türü ve nazım biçimi genellikle bırakılmakla birlikte, bazı ozanlar (İbrahim Şinasi, Mehmet Akif Ersoy, vb.) mesnevi uyak düzenini kullanmışlardır.

Bu yazı bilgimanya.com‘a aittir. Link bağlantılı kaynak göstermek suretiyle faydalanabilirsiniz. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilgimanya.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.

Hz. Mevlana – Mesnevi Sesli Video:

Yorum Yazabilirsiniz

  

  

Genel