İskelet Sistemi ve Kas Sistemi Özet Konu Anlatımı | Bilgimanya

İskelet Sistemi ve Kas Sistemi Özet Konu Anlatımı

iskelet-sistemi-insan-iskeleti

İSKELET SİSTEMİ NEDİR?

İnsan ve hayvanların bir çoğunda bedene destek olan, koruyan, kaslarla birbirine bağlantısı sayesinde hareketi edebilmeyi sağlayan kemik yapısı bütününe “İskelet Sistemi” denir.

İSKELET ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Hayvanlarda iskelet çeşitleri iç ve dış iskelet olmak üzere iki gruba ayrılır.

Dış İskelet

Eklem bacaklılar ve bazı yumuşakçalarda dış iskelet görülür.

Canlı türlerinde görülen dış iskelet, dışarı salgılanan organik ve inorganik maddelerden oluşur. Dış iskeleti olan canlıların iskelet sistemi dışarıda olduğundan kasları iskelete içeriden bağlanır.

Dış iskelete sahip canlıların büyümeleri sınırlıdır.  Çünkü dış iskeletleri büyümeleri kısıtlar. Bu tip canların büyüyebilmesi için deri veya kabuk değiştirmesi gerekir.

İç İskelet

İç iskelet genellikle kıkırdak doku ve kemikten oluşur. Kaslar iskelete dışarıdan bağlanır. İç iskelet canlıların büyümesini sınırlandırmaz, deri ve kabuk değiştirme olmaz. Omurgasız canlılarda genellikle iç iskelet görülmez.

İNSANDA İSKELET SİSTEMİ

İnsanların iskelet sistemi kemikler, kıkırdaklar ve eklemlerden oluşur.

Kemiklerin Yapısı

kemigin-yapisi

İnsan kemiklerinin %25 su, %45’i inorganik madde, %30’u ise organik maddelerden meydana gelir. Kemiğe sertliği inorganik maddeler verir. Esnekliği ise organik maddeler sağlar. Kemikler yapıları yönüyle iki kısma ayrılır.

Sıkı (Sert) Kemik Dokusu : İskeleti oluşturun tüm kemiklerin dış yüzeyi ve uzun kemiklerin gövde kısımları sıkı kemik dokusundan oluşur. Bu tip kemikler iç içe geçmiş daireler halinde sıralanmış lamelli yapıdadır. Lamellerin ortasındaki kanallardan kan damarları ve sinirler geçmektedir. Bu kanala havers kanalı adı verilmiştir. Havers kanalı üzerinden kemiklere oksijen ve besin iletilir, artık maddeler ise aynı kanal üzerinden geri alınır. Havers kanallarını birbirine bağlayan yan kanallara Volkman kanalları denir.

Süngerimsi Kemik Dokusu : Kırmızı kemik iliği ve düzensiz boşlukların bulunduğu kemik lamellerinden oluşmuştur. Uzun kemiklerin baş kısımları ile diğer kemik çeşitlerinin iç kısmında bulunur. Sıkı kemiğe oranla daha yumuşak ve esnektir.

Kemik Çeşitleri

İnsan iskeletinde bulunan kemikler uzun kemikler, kısa kemikler ve yassı kemikler olarak üç gruba ayrılır.

Uzun Kemikler :uzun-kemikler Kol ve bacaklarda bulunan kemiklerdir. Bu tip kemikler dıştan kemik zarı (periyost) ile sarılı olduğundan kemiğin sertleşmesini, enine büyümesini, onarılmasını ve beslenmesini sağlar.  Uzun kemiğin dış zarı enine büyüme sağlarken, kemik başı ile gövde arasındaki kıkırdak tabaka da boyuna büyüme sağlar. Uzun kemiklerin içerisindeki kanallarda sarı kemik iliği bulunur. Sarı kemik iliği akyuvarların oluşumunu sağlar. Kemiklerin başları süngerimsi gözenekli bir yapıdadır. Bu gözeneklerde kan hücrelerinin üretildiği kırmızı kemik iliği bulunur.

Kısa Kemikler : Omurga, el ve ayak bileklerinde bulunan kemiklerdir. Ölçüleri boy ve genişlik olarak birbirine yakındır. Dıştan zarla kaplıdır. Zarın hemen altında sıkı kemik dokusu, onun da altında ise süngerimsi kemik dokusu bulunur. Süngerimsi dokunun içinde kırmızı kemik iliği bulunur. Bu tür kemiklerde kemik kanalı yoktur.

c. Yassı Kemikler : Göğüs, kafatası, kürek ve kaburga kemikleri yassı kemiklerdir. Bu tip kemiklerin kalınlığı, genişliğinden ve boyundan daha azdır. Yassı kemiklerde süngerimsi kemik dokusu, sıkı kemik dokusundan daha fazladır. Kemiği saran zarın hemen altında sıkı kemik dokusu, daha iç kısımlarda ise süngerimsi kemik dokusu vardır. Süngerimsi kemik dokusu, alyuvarların yapımını sağlayan kırmızı kemik iliği ile doludur.

Kemik Oluşumu ve Kontrolü

Kemiklerin sağlıklı olarak büyümesi ve gelişebilmesi için yeterli miktarda kemik hücresi üretilmeli, yeterli miktarda da ara maddenin oluşması gereklidir. Bunun için hormonlar, vitaminler, mineraller ve genetik faktörler gereklidir.

Hormonlar : Kemik dokusunun sertleşmesi için gerekli olan Ca, P, K minerallerinin kemiğe geçmesi ve bu minerallerin kandaki seviyelerinin dengelenmesini sağlar. Özellikle, kalsiyumu kemikten kana, kandan kemiğe geçişini tiroid bezinden salgılanan kalsitonin hormonu ve paratiroid bezinden salgılanan parathormon ile düzenlenir. Hipofiz bezinden salgalanan büyüme hormonu yetersiz olduğundan cücelik, fazla salgılandığında ise devleşme ortaya çıkar.

Vitaminler : D vitamini, Ca ve P minerallerinin kemik dokularında birikmesini sağlayarak kemikleri sertleştirir. D vitaminin yetersiz olduğu durumlarda bağırsaklardan kalsiyum ve fosfatın emilimi azalır. Bu minerallerin azalması da kemiklerin yumuşamasına ve yamulmasına neden olur. Bu da çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde ise osteomalazi denen kemik hastalıklarının ortaya çıkmasına neden olur.

Mineraller : Kemiğin yapısında kalsiyum karbonat, kalsiyum fosfat, magnezyum fosfat, sodyum ve demir mineralleri bulunur.  Bu minerallere büyüme ve hamilelik dönemlerinde daha çok ihtiyaç duyulur. Az alınması durumunda kemiğin yapının bozulmasına ve çeşitli kemik hastalıklarına neden olur.

Genetik Faktörler : Kemiğin sağlıklı büyümesi ve son şeklini almasında genetik faktörler önemlidir.

İskelet Sisteminin Görevleri

Vücudun çatısını oluşturmak.
Vücuda diklik ve sertlik sağlamak.
Bazı iç organları dış etkenlerden korumak.
İç organlara ve kaslara bağlanma yüzeyi sağlamak.
Eklemlerin yardımıyla vücuda hareketlilik sağlamak.
Vücudun ihtiyacı olan bazı minarelleri depo etmek.
Kan yapımında görev almak.

İnsan İskeletinin Bölümleri

İnsan iskeleti üç ayrı kısımda incelenir. Bunlar baş, gövde ve üyeler iskeletidir.

Baş iskeleti: Kafatası, yüz ve çene kemiklerinden oluşur. Genellikle hareket etmez kemiklerdir.

Gövde iskeleti: Göğüs kemiği, kaburga kemikleri, omurlar, omuz ve kalça kemerlerini oluşturan kemikler, iskeletin gövde bölümünde yer alır. Genel olarak yarı oynar eklemlidir.

Üyeler iskeleti: Üyeler üstte omuz kuşağı ile gövdenin üst kısmına bağlanmış olan üst üyeler (kollar), altta kalça kuşağı ile gövdenin alt kısmına bağlı olan alt üyeler (bacaklar) olmak üzere iki bölümden meydana gelir. Oynar eklemlidir.

Eklemler

oynar-basli-eklem-kemik

Kemiklerin vücuda bağlanma yeri olan eklemler üç grupta toplanır.

Oynamaz eklemler: Kafatası, leğen kemiği, kalça kemiği gibi iskeletin hareket etmeyen kemiklerinde görülür. Bu tür kemikler birbirine girinti ve çıkıntılarla bağlanmıştır. Bu kemiklerde eklem kapsülü ve eklem sıvısı yoktur.

Yarı Oynar Eklemler : Omurlar arasında ve göğüs kafesinde görülen eklemlerdir. Omurlar arasındaki kıkırdak diskler esneklik sağlar.

Oynar eklemler: Kol ve bacak kemiklerinde görülen, tam hareketli eklemlerdir. Kemik başları bağ dokudan oluşmuş ortak bir kapsül ile çevrilidir ve içerisinde yumurta akına benzeyen eklem sıvısı bulunur. Eklem içerisinde iki kemik arasında yastık vazifesi gören bir kıkırdak doku vardır. Eklem sıvısı kemiklerin kaygan olmasını, kıkırdak doku ise kemik başların sürtünerek aşınmasını önler. Bu sayede kemikler eklemlere zara vermeden hareket kabiliyeti kazanır.

KAS SİSTEMLERİ

kas-sistemi

Kaslar, canlı organizmada hareket sistemini meydana getiren yapılardandır. Kasların en önemli özellikleri uzayıp kısalma yeteneğine sahip olmalarıdır.

KAS ÇEŞİTLERİ
Kaslar, anatomik yapılarına ve çalışma özelliklerine göre; çizgili kas, düz kas ve kalp kası olarak üç gruba ayrılır.

Çizgili Kaslar (İskelet Kasları)
Çizgili kas hücreleri, uzun ve silindir şeklinde hücrelerdir.
Bir kas teli boyunca birden çok çekirdek bulunur.
Kas hücrelerinin sınırları belirli değildir ve sitokinez (sitoplazma bölünmesi) görülmez.
Beynin kontrolünde, isteğimizle çalışırlar.
Düz kasa oranla daha hızlı kasılırlar.
Çizgili kas liflerinde açık ve koyu bantlar, özel proteinlerin farklı düzende sıralanmasından oluşur. Bu proteinler aktin (açık) ve miyozin (koyu) dir.

Düz Kaslar
Düz kas hücreleri mekik şeklinde olup,
Otonom sinir sisteminin kontrolünde, isteğimiz dışında çalışırlar.
Kasılmaları yavaş ve düzenlidir.
Omurgalılarda sindirim, solunum, dolaşım, üreme ve boşaltım sistemlerinin duvarlarında bulunur.
Eklem bacaklılar hariç, omurgasız hayvanlar düz kaslara sahiptir. Her hücrede bir tane çekirdek bulunur.

cizgili-kas-duz-ve-kalp-kasi

Kalp Kası (Miyokard)
Çizgili kas yapısındadır, isteğimiz dışında çalışır.
Liflerindeki telcikler tek çekirdeklidir.
Çekirdekler hücrenin ortasında bulunur.
Kalp kası dallanmış bir yapıya sahiptir.
Kas telleri kısa boyludur. Birbirine bağlandıkları yerlerde ara diskler bulunur.

Çizgili Kasların Çalışması
Çizgili kasların kasılması, aktin ve miyozin iplikçiklerinin birbiri içine kaymasıyla oluşur (Kayan iplikler hipotezi). Bir çizgili kas demeti boyunca ışığı az ve çok kıran bölgeler vardır.
Bunlardan açık renkli olanlar aktin ipliklerinden oluşmuş olup, I bandı adını alır. Koyu renkli olanlar miyozinden meydana gelir ve A bandı adını alır. I bandının ortasındaki birleşme noktalarına Z çizgisi denir. İki Z çizgisi arasında bulunan bölgeye sarkomer denir ve kasılmanın birimi olarak kabul edilir. A bandının ortasındaki açık görünen bölgeye ise H bandı denir.

Kemik Sistemi Konu Anlatımı Video:

İskelet ve Kas Sistemi Konu Anlatımı Video:

Yorum Yazabilirsiniz

  

  

Genel