Fuzuli Kimdir?

Fuzuli (? -1556)

Fuzuli (1483 -1556)

Doğduğu yer ve doğum yılı tartışmalı olan Mehmed bin Süleyman’ın 1483’de Kerbelâ’da doğduğu sanılır. Babası Süleyman’ın Hille müftüsü olduğu Fuzuli’nin iyi bir öğrenim gördüğü, Arapça ve farsça öğrendiği bilinir. Öğrenim yıllarında Molla Mehmed, sonra Mevlâna Mehmed adıyla anılan ozan, farsça Divan‘ının başında, başkasının kullanmayacağını umduğu için “Fuzuli” mahlasını seçtiğini belirtmiştir.

Şah İsmail, 1508’de Bağdat’ı aldığı sırada Fuzuli, şiir ve bilim alanında değerini kabul ettirmiş genç bir ozandı. 1510’da Şah İsmail’in Özbek hanını yenmesi üstüne yazdığı Beng ü Bâde (Afyon ve Şarap) adlı mesneviyle, aynı zamanda iyi bir ozan olan Şah İsmail’in gözüne girdi. Safevilerin Bağdat valisi İbrahim Han ile tanışarak, onunla birlikte Bağdat’a gitti ve İbrahim Han öldürülünce Hille’ye yerleşti.

Kanuni Sultan Süleyman’ın Bağdat’a girişinde Fuzuli, padişah için 5 kaside yazdı, yönetimin değişmesinden zarar görmedi. Ayrıca, padişahın çevresindeki önemli kişiler için de kasideler kaleme aldı. Evkaf gelirinden kendisine bağlanan dokuz akçe gündeliği almakta güçlüklerle karşılaşınca, Nişancı Celâlzade’ye ünlü Şikâyetname‘sini gönderdi. 1535’de Leylâ vü Mecnun ve Hadikat-üs-Süeda (Mutluluğa Ermişlerin Bahçesi) adlı yapıtlarını da Osmanlı yönetimi döneminde yazmıştır.

Bütün yaşamını Irak çevresinde geçiren Fuzulî, uzun süre Hasan ile Hüseyin’in türbelerinin hizmetinde çalışmıştır. 1556’da başgösteren veba salgınında, Kerbelâ’da öldüğü sanılmaktadır.

Fuzuli’nin yapıtlarında, sanat gücünün yanı sıra derin bilgisi de belirgindir. Sıhhat ve Maraz‘da (Sağlık ve Hastalık), Rind ü Zahid ve Leylâ vü Mecnun‘da tasavvuf felsefesi, Hadikat-üs-Süeda‘da Kerbelâ olayı, Enîs-ül-Kalb‘de (Kalp Dostu) dünya görüşü ve felsefe konusundaki bilgileri anlatır. Ozanın, Bağdat’ın Osmanlıların eline geçmesinden sonra yazdığı yapıtlarda, Türkiye Türkçesi daha geniş ölçüde kullanılmıştır.

Fuzuli’nin Arapça Divan‘ı, 11 kaside ve 1 hatimeden oluşur. Tek el yazma nüshası, Leningrad Asya Müzesi’ndeki Külliyat-ı Fuzulî içindedir. Farsça Divan‘ı 49 kaside, 410 gazel, 1 terkibibent, 1 müseddes, 1 müsebba, 46 kıta, 105 rubai ve Sakîname‘yi içerir. Ozanın Türkçe Divan’ı, 42 kaside, 302 gazel, müstezat, musammat, mukattaat ve rubaiyatı kapsar.

Öteki yapıtları arasında Matla-ül-İtikad (İnancın Doğuş Yeri), Heft-Câm (Yedi Kadeh), Kırk Hadîs Tercümesi, Suhbet-ül-Esmar (Meyvelerin Söyleşisi) sayılabilir.

Fuzuli’nin Hayatı Anlatan Belgesel – YouTube Videosu:

Bu yazı bilgimanya.com‘a aittir. Link bağlantılı kaynak göstermek suretiyle faydalanabilirsiniz. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilgimanya.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.

Yorum Yazabilirsiniz

  

  

Genel