Erozyon Nedir? Zararları ve Korunma Yolları

Erozyonla mücadele

Erozyon sonucu kum altında kalan arazide, erozyonla mücadele başlatılmıştır. Rüzgarın neden olduğu erozyonu önlemek için araziye rüzgar kesici, sık yapraklı bitkiler dikilmiştir.

Erozyon Nedir?

Kısaca yeryüzünün aşınması olayına erozyon denmektedir. Toprak ve kaya parçalarının yağmur, rüzgar, dolu, deprem gibi doğa olayları nedeniyle sürekli aşınmaktadır. Aşınan parçalar, rüzgarla, yağmurla, sel sularıyla başka yerlere taşınarak yeryüzünün şeklinin değişmesine yani erozyona neden olmaktadır.

Erozyon dünyanın heryerinde olan ve önlenmesi mümkün olmayan bir doğa olayıdır. Erozyonun bir bölgenin şeklini değiştirmesi, yüzyıllar sürebileceği gibi bir kaç dakika içinde olabilmektedir.

Örneğin; çöllerde bulunan kum tepelerinin, kum fırtınası çıktıktan sonra tamamen değişmesi gösterilebilir. Başka bir örnekte; sel sularının getirdiği kum ve toprak parçalarının bölgede uğrattığı değişim gösterilebilir.

Erozyon olmasaydı, dünya yaşanabilir bir yer olamazdı!

4,5 milyar yıl önce dünya oluştuğunda ateş topundan ibaretti, milyonlarca yıl sonra soğuma başladığında, yeryüzü yalnızca kayalardan ve küllerden oluşmaktaydı. Zaman içinde  depremler ve soğuma yer kabuğunun altındaki su buharının atmosfere karışmasına ve yağmur yağmasına neden oldu. Atmosferde şiddeti binlerce kilometre hızlara ulaşan fırtınalar, milyonlarca yıl boyunca kayaları aşındırdı. Aşınan kayalar önce küçük taş parçalarına, daha sonra kum tanelerine ve son olarak da toprağa dönüştü.

Erozyonun Yararları ve Zararları:

Erozyon hem yararlı, hem de zararlı bir doğa olayıdır. Erozyon kayaları, taşları, kumları bitki ve canlıların yaşayabileceği toprağa dönüştürerek, dünyadaki yaşamın sürmesini sağlar. Erozyon aynı zamanda oluşan toprağı, rüzgar, sel suları gibi doğa olayları ile taşıyarak arazilerin çoraklaşmasına, tarıma elverişsiz hale gelmesine neden olmaktadır.

Erozyonu Oluşturan Doğa Olayları:

Sıcak ve Soğuk Arasındaki Farkların Oluşturduğu Erozyon

Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkları kaya, kum ve toprağın parçalanarak ufalanmasını sağlayabilmektedir. Bu tipte olaylar özellikle çöllerde etkili olmaktadır. Gündüz güneşin kavurucu etkisiyle ısınıp genleşen kaya, kum ve toprak, güneşin batmasıyla aniden soğumaya başlar, ısı farkı sonucu büzülen yüzey çatlayarak parçalanabilmektedir. Bu olaya en güzel örnek, suyun içine atılan buzun çatlaması gösterilebilir.

Buz Erozyonu

Kaya ve toprak yarıkları içine giren su, aşırı soğuk havanın etkisiyle donarsa, genleşen buz kayayı ve toprağı çatlatabilmektedir. Bu olaya en güzel örnek, asfalt yolların don olaylarından sonra yarılması, çatlaması gösterilebilir.

Yağmur ve Dolu Erozyonu

Yağmur ve dolu yağışları, düşme şiddetiyle veya rüzgarın etkisiyle çarptığı kayayı ve toprağı zamanla aşındırmaktadır. Bu olaya örnek olarak Nevşehir’deki Peribacaları’nı gösterebiliriz. Yağmur, dolu ve rüzgarın oluştuğu etkiyle aşınan taşlar Peribacaları’nın oluşmasını sağlamıştır.

Rüzgar Erozyonu

Şiddetli rüzgarlar kum ve ufak parçacıkları sürükler, sürüklenen bu parçacıklar çarptıkları kayaları zaman içinde aşındırırlar. Ayrıca rüzgar toprağı taşıyarak tarım arazilerinin çoraklaşmasına neden olmaktadır.

rüzgar erozyonuna uğrayan bir tarım arazisi

Bu arazi, rüzgarın taşığı kum taneleri nedeniyle çoraklaşma tehlikesiyle karşı karşıya.

Suların Sebep Olduğu Erozyonlar

Deniz Erozyonu
Rüzgarın etkisiyle dalgalanan deniz kıyılardaki kayalara büyük bir güçle çarparak kayaların aşınmasına neden olur.

Akarsu Erozyonu

Yağmur oluşturduğu sel suları üzerinden geçtiği toprağı ve kayaları aşındırır. Aşınan toprak suyun akış yönünde ilerler ve genellikle bir akarsu ile göllere ve denizlere taşınarak yok olur. Akarsularla taşınan toprak ayrıca barajları oldurarak, su tutma kapasitelerini  de azaltmaktadır. Bu olay en kötü sonuçlar doğuran erozyon tipidir. Buna en güzel örnek,  Sakarya ve Kızılırmak nehirlerinin suyunun çamurlu akması gösterilebilir.

Erozyondan Korunma Yolları:

Erozyon asla önlenemez bir doğa olayı demiştik, önlenemez ama zararı en aza indirilebilir. Bunu yapmanın temel yolu ise yeşil bitki örtüsü oluşturmak ve ağaç dikmektir.

  • Var olan ormanlık alanlar korunmalı ve yeni ağaçlandırmalar yapılmalıdır.
  • Ağaçlandırma yapılamayan arazilerde otsu bitkilerle yeşillendirilme çalışması yapılmalıdır.
  • İnsanların orman içlerinde yerleşim yeri kurma isteğine engel olunmalıdır.
  • Tarla açma veya arsa açma amacıyla ormanlık alanlar tahrip edilmemelidir.
  • Tarım arazilerinin fazla sulanmasından kaçınılmalıdır.
  • Otlak ve tarımsal arazilerde kuruyan ot örtüsü yakılmamalıdır.
  • Sığır, koyun ve keçi gibi hayvanların yoğun olduğu bölgelerde ahır hayvancılığı yaygınlaştırılmalıdır.
  • Keçi gibi hayvanların ormanlık arazilere sokulmadan çitle çevrili meralarda otlatılmalıdır.
  • Eğimli araziler taraçalandırılmalıdır (bir nevi sürme işlemi).
  • Eğimli araziler dikey olarak değil paralel olarak sürülüp işlenmelidir.
  • Rüzgarın etkili olduğu arazilerdeki toprağı korumak için rüzgarın hızını kesecek paneller yapılmalıdır.
  • Nadas alanları azaltılmalı ve nöbetleşe ekim yaygınlaştırılmalıdır.
  • Akarsu yatakları temizlenerek suyun geniş alandan akması önlenmelidir.
  • Ve en önemlisi erozyonla mücadele ile ilgili olarak halk eğitilmelidir.

Erozyonun Neden Olduğu Büyük Hadiseler:

Ülkemizde özellikle Güneydoğu ve İç Anadolu Bölgesinde erozyon nedeniyle topraklar hızla çoraklaşıyor. Hatta son yıllarda Konya’nın Karapınar yöresinde erozyon nedeniyle kum tepeleri olmuşmuş ve tarım arazilerini çölleşmiştir.

Sahra Çölü binlerce yıl önce çöl değildi. Dünyanın en zengin bitki örtüsüne ve ormanlarına sahipti. Zaman içinde erozyonun etkisiyle çölleşti ve Amerika kıtası kadar büyüklüğünde bir çöle dönüştü.

Haiti, çok değil yaklaşık bir asır önce dünyanın en verimli tarım arazilerine sahipti, ancak erozyon sonucu toprakları verimsizleşti ve açlık baş gösterdi.

Bu yazı bilgimanya.com‘a aittir. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilgimanya.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.

Erozyon ile İlgili Resimler:

konya karapınar köyü erozyon

Konya, Karapınar’da erozyon sonucu oluşan kum tepeleri.

Erozyon sonucu oluşan kum tepeleri

Erozyon sonucu oluşan kum tepeleri

erozyon sonucu kum altında kalmış arazi

Adana’nın köylerindeki tarım arazilerini yok eden kum tepeleri. Her yıl 3-4 metre daha ilerleyerek tarım arazilerini çöle dönüştürmektedir.

erozyonla mücadele

Dağlık bir yamaçta erozyondan korunmak amaçlı setler. Bu setler ağaçlandırılarak toprağın kayması engellenmektedir.

erozyon sonucu çamurlu akan sakarya nehri

Sakarya nehri, taşıdığı toprak nedeniyle berrak değil, çamurlu akmaktadır. Sellerle gelen toprağı nehir boyunca taşıyarak, Karadenize döker.

Erozyonla İlgili İzlenmesi Gereken Bir Video:

Bu yazı bilgimanya.com‘a aittir. Link bağlantılı kaynak göstermek suretiyle faydalanabilirsiniz. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilgimanya.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.

DMCA.com Protection Status

6 comments to Erozyon Nedir? Zararları ve Korunma Yolları

Yorum Yazabilirsiniz