17. Yüzyıl İç İsyanları ve Nedenleri Kısa Özet

17. Yüzyıl İç İsyanları ve Nedenleri

17. yüzyıl da Osmanlı Devleti tarihinin en geniş toprak sınırlarına ulaşmıştı. Ancak buna rağmen Osmanlı Devleti’nin siyasal ve ekonomik sorunları devleti git gide zor duruma sokuyordu. Başlayan isyanlar ve ekonomik sorunlar Osmanlı Devleti’nin son anına kadar devam etti. Devleti zora sokan siyasal olaylar ve sonuçları aşağıda maddeler halinde verilmiştir.

17. Yüzyılda İç İsyanların Genel Nedenleri:

1) Merkezi otoritenin zayıflaması

  • Veraset sistemindeki değişiklikler (Ekber-Erşed Sistemi)
  • Şehzade sancağı uygulamasının terk edilmesi
  • Yeni tahta geçen padişah ve devlet görevlilerin yetersiz oluşu
  • Yönetimde saray adamlarının ve valide sultanların etkili olması
  • Memur alımlarında rüşvet ve adam kayırmanın fazla olması
  • Toprak yönetiminin bozulması.

2) Ordunun Bozulması:

  • Savaşların uzun sürmesi ve başarısızlık elde edilmesi
  • Tımar sisteminin bozulması
  • Askeri birliklerin bozulması ve zaman zaman kontrolden çıkması

3) Ekonominin Bozulması:

  • Tımar sisteminin bozulmasıyla birlikte ve tarımsal üretimin azalması
  • Avrupa’daki bilimsel ve teknik gelişmelere ayak uyduramaması
  • Savaş masraflarının artması
  • Osmanlı parasının değer kaybetmesi
  • Halktan alınan vergilerin ağırlaştırılması ve köylünün topraklarını terk etmesi

İstanbul’daki İsyanlar:
İsyanın genel sebebi otoritenin bozulmasıdır. Osmanlı Devleti askeri olan yeniçeriler ve sipahiler sık sık isyan çıkartmıştır. Bu isyanları başlatan askerlere çoğu zaman devlet adamları ve ulema da destek olmuştur.

İsyanın nedenleri:

  1. Yeniçeri ve sipahilerin maaşlarının zamanda verilememesi veya düşük ayarlı paralarla ödenmesi.
  2. Kapıkulu teşkilatının (yeniçeriler ve sipahilerin) kontrolden çıkması.
  3. Kapıkulu askerlerinin kendi çıkarlarına ters düşen padişah ve devlet adamlarını uzaklaştırmak istemesi
  4. Cülus bahşişi almak için kapıkulu askerlerinin sık sık padişah değişikliği istemeleri
  5. Gereğinden fazla ve usulsüz asker alımı yapılması
  6. Bazı devlet adamları tarafından yeniçerilerin isyana teşvik edilmesi

İsyanın sonuçları:

  1. Merkezi otorite sarsılmıştır
  2. İsyan sonucun ilk kez padişah öldürülmüştür.
  3. Sık sık ayaklanmaların baş göstermesi üzerine devlet merkezinde huzur ve asayiş bozulmuştur.

Celali İsyanları (Taşra İsyanları):
Tokat civarında Bozoklu Celal adında bir sipahinin başlattığı isyan, daha sonra Anadolu geneline yayılmıştır. Bu nedenle Anadolu’da baş gösteren isyanlara genel olarak Celali İsyanları denir.

İsyanın nedenleri:
Genel sebebi ekonominin bozulmasıdır.

  1. Merkezi otoritenin zayıflaması
  2. Halktan alınan vergilerin yükseltilmesi
  3. Halktan kanunsuz vergi alınmaya başlanması
  4. Devşirme asıllı devlet adamlarının Anadolu halkıyla kaynaşamaması
  5. Kadı ve sancakbeylerinin halktan usulsüz para toplaması
  6. Tımar sisteminin bozulması.

Celali isyanları sonuçları:
Celali isyanlarını devlet sert tedbirler alarak bastırmayı başarmıştır.

  1. Anadolu’da güven ve huzur ortamı bozuldu.
  2. İsyanları bastırmak için binlerce insan öldü.
  3. Zengin topraklardan elde edilen üretim azaldı.
  4. Ekonomi bozulduğundan vergi toplanamadı ve devletin vergi gelirleri azaldı.
  5. Ayaklanmayı bastırmak için tavizler verilmiş; bazı isyancılar öldürülmüş, bazılarına da önemli devlet görevleri verilmişti. Bu durum yeni ayaklanmaların çıkmasına zemin hazırlamıştır.
  6. İç isyanla uğraşmak Avusturya ve İran ile yapılan savaşlarda devleti zor duruma düşürdü.

Eyalet İsyanları:
XVII. yüzyılda merkezi otoritenin zayıflaması sonucunda merkezden uzakta
olan eyaletlerde (Eflâk, Boğdan, Erdel, Halep, Yemen, Bağdat, Kırım) isyanlar
çıkmıştır.

İsyanın nedenleri:

  1. Merkezi otoritenin zayıflaması
  2. Bazı eyaletlerdeki yerel yöneticilerin Osmanlı Devleti’nden ayrılmak istemesi
  3. Yöneticilerin olumsuz tutum ve davranışlarına halkın tepki göstermesi
  4. Avrupanın isyana destek vermesi ve kışkırtması

İsyanın sonuçları:
Devletin Eyalet İsyanlarını bastırması, Celali ve İstanbul Ayaklanmaları kadar
uğraştırmasa da zorlukla sonuç elde etmiştir. Devlet isyancılara karşı tavizler
vermek zorunda kalmıştır.



1 comment to 17. Yüzyıl İç İsyanları ve Nedenleri Kısa Özet

Yorum Yazabilirsiniz